ياقوت الحموي ( مترجم : منزوى )

پيشگفتار 51

معجم البلدان ( فارسى )

سلام : ( قاسم - ) قاسم ( 157 - 224 ) پسر سلام خراسانى ، مولاى عرب شده ، پدرش برده‌اى سريانى بود و در هرات مىزيست ، قاسم در آن شهرزاده شد . سپس 18 سال در طرسوس سوريه مىزيست . از منابع كار ياقوت است ، و به گفتهء فهرست وستنفلد بيش از سى بار از وى نقل دارد . ن . ك چ ع 1 ص 47 و ترجمهء فارسى ص 43 ، پانوشت 2 . سلفه ( ابن - ) يا سلفى : احمد ( 478 - 576 ق ) پسر محمد از شافعيان اصفهان است كه زير فشار حنفيان سلجوقى ، در همان شرايط كه خاندان عربگراى إله ، چون عماد كاتب اصفهانى و ديگر ياران عين القضات همدانى ، به خليفهء سنّيان بغداد پناه بردند ، سلفه به اسماعيليان گنوسيست مصر پناه برد و ظافر دوازدهمين خليفهء فاطمى ، به سال 546 مدرسه‌اى در اسكندريه ويژهء او بر پا داشت . او كتابها در رجال شناسى براى اصفهان و بغداد دارد ، كه از منابع ياقوت است ، و بيش از 110 جا از وى نقل مىكند . ن . ك چ ع 1 ص 57 ، فارسى ص 53 پانوشت 6 « معجم السفر » او چاپ شده و نشان آن در اينجا « سفر » است . سليمان عبد المؤمن : ن . ك : بو ربيع سليمان . سمعانى : ياقوت در اين كتاب از سه تن از اين خاندان بزرگ مروى تبار شافعى مذهب عربگرا نقل مىنمايد : 1 - عبد الرحيم بومظفر ( 537 - 615 ق ) شهيد كه استاد ياقوت است و شركت ياقوت در مجلس علمى او در مرو در ( معجمد چ ع 1 ص 6 سطر 4 ؛ ترجمه ص 4 سطر 10 ) ديده مىشود ، ياقوت در 15 جا از وى نقل مىكند . 2 - پدر او بوسعد عبد الكريم ( 506 - 562 ) پسر محمد صاحب كتاب « انساب » و « تحبير » و جز آن است ، كه ياقوت در 26 جا از وى با واسطه نقل دارد . 3 - محمد پسر منصور هراتى مروى ، كه پدر عبد الكريم صاحب انساب است . ياقوت در اين كتاب پنج جا ، به عنوان راوى از او ياد مىكند . ياقوت از خاندان سمعانى كسان زير را نيز ياد مىكند : 4 - منصور بومظفّر پسر محمد م 489 پدر عبد الكريم صاحب انساب و تحبير در 17 جا . 5 - محمد پسر عبد الجبار پدر منصور ، دو جا . 6 - بوالقاسم سمعانى احمد ( 487 - 534 ) نگارندهء « روح الارواح » فارسى ، او عموى عبد الكريم صاحب انساب و تحبير است . ياقوت تنها يك جا در ( چ ع 3 : 82 ) به عنوان راوى حديث از وى ياد مىكند و خوشبختانه او را نشناخته است ، و گر نه مانند شلمغانى ( معجما 1 : 236 ) و ديگر پان‌ته‌ئيستها او را مشرك مىخواند ، خوشبختانه‌تر آنكه اين كتاب گرانمايه كه به نثر و نظم فارسى سدهء ششم ، در مايهء پان‌ته‌ئيسم گنوسيسم اسلامى ايرانى است ، در سال 1368 خ . با تصحيح و پيش‌گفتار آقاى نجيب مايل هروى در تهران در 634 ص + 119 مقدمه + 20 ص عكس + تا پايان ص 917 فهرستها ، چاپ و پخش شده است . اينك « درخت نماى » خاندان دانشى سمعانىها در مرو شاه‌جان :